Với diện tích rừng lớn, hệ sinh thái đa dạng và vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh sinh thái vùng Tây Bắc, tỉnh Sơn La đang từng bước xây dựng, hoàn thiện hệ thống căn cứ khoa học, thực tiễn, phục vụ đề xuất xác lập Khu dự trữ sinh quyển thế giới theo tiêu chí của UNESCO.
Sơn La có diện tích rừng lớn, đa dạng sinh học
Sơn La có diện tích tự nhiên hơn 1,4 triệu ha, tỷ lệ che phủ rừng khoảng 48%. Đây là địa phương đứng thứ nhất khu vực Trung du và miền núi phía Bắc và đứng thứ ba cả nước về diện tích rừng, được ví như “lá phổi xanh” của vùng Tây Bắc.
Không chỉ giữ vai trò phòng hộ đầu nguồn cho các công trình thủy điện lớn trên sông Đà, rừng Sơn La còn là không gian sinh tồn, gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, sinh kế của gần 85% dân số nông thôn trong tỉnh.
Theo ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La, với quy mô rừng lớn cùng hệ sinh thái đặc trưng của vùng núi cao Tây Bắc, Sơn La đang khẳng định vị thế là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của khu vực. Đây chính là nền tảng để tỉnh định hướng xây dựng hồ sơ đề cử xác lập Khu dự trữ sinh quyển theo chương trình Con người và sinh quyển (MAB) của UNESCO.
Khu vực nghiên cứu dự kiến có quy mô khoảng 190.000 ha, được xác định là “mắt xích” quan trọng kết nối các hệ sinh thái lớn của vùng Tây Bắc. Phía Bắc và phía Đông kết nối hành lang sinh thái liên tỉnh với Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Mù Cang Chải (Lào Cai) và khu vực Trạm Tấu, tạo điều kiện cho các loài động vật hoang dã di cư, trao đổi nguồn gen trên phạm vi rộng của dãy Hoàng Liên Sơn. Phía Tây tiếp giáp hệ thống lòng hồ thủy điện Sơn La và Hòa Bình – vùng đất ngập nước quan trọng cấp quốc gia, hình thành chuỗi hệ sinh thái liên hoàn từ rừng – nông nghiệp – đất ngập nước.
Theo ông Nguyễn Huy Tuấn, Chi Cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Sơn La, qua khảo sát, điều tra, đánh giá tiềm năng tại khu vực đề xuất, nhiều giá trị nổi bật về đa dạng sinh học đã được ghi nhận.
Riêng Khu Bảo tồn thiên nhiên Mường La (dự kiến là vùng lõi 1) với diện tích 17.897 ha đã thống kê được 1.015 loài thực vật, trong đó có 79 loài quý hiếm; 76 loài thú, 191 loài chim, 57 loài bò sát, 37 loài lưỡng cư cùng 265 loài côn trùng, nhiều loài nằm trong Danh lục đỏ IUCN, Sách đỏ Việt Nam và các nghị định bảo vệ hiện hành.
Khu rừng đặc dụng Tà Xùa (dự kiến vùng lõi 2) rộng 16.956 ha cũng cho thấy sự phong phú vượt trội với 782 loài thực vật, 60 loài thú, 215 loài chim, cùng hàng chục loài bò sát, lưỡng cư quý hiếm.
Đặc biệt, khu vực rừng tiếp giáp giữa Mường La và Tà Xùa (dự kiến vùng lõi 3) tại các xã Ngọc Chiến, Chiềng Hoa, Xím Vàng được đánh giá có mức độ đa dạng sinh học cao, tính toàn vẹn sinh thái lớn, đại diện tiêu biểu cho hệ sinh thái rừng nhiệt đới ẩm đến ôn đới vùng núi cao Tây Bắc Việt Nam.
Nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc từ giữ, phát triển rừng
Không chỉ dừng ở bảo tồn, các chuyên gia cho rằng Sơn La còn có tiềm năng lớn để phát triển sinh kế bền vững gắn với rừng. TS. Phạm Thanh Hải, chuyên gia nông nghiệp, nguyên Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bắc Bộ, phân tích: Phát triển nông nghiệp hữu cơ trên đất dốc, cây ăn quả, dược liệu, kết hợp du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng là hướng đi phù hợp, vừa bảo vệ tài nguyên rừng, vừa tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.
PGS Vương Xuân Tình - Nguyên Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Hàn Lâm khoa học xã hội Việt Nam cho biết: Sơn La là một trong những địa phương có cơ cấu dân tộc đa dạng, với nhiều cộng đồng dân tộc cùng sinh sống lâu đời, mỗi tộc người mang trong mình những giá trị văn hóa riêng biệt, độc đáo và giàu bản sắc. Chính sự đa dạng ấy tạo nên “nguồn tài nguyên văn hóa sống” vô cùng quý giá, có ý nghĩa đặc biệt trong phát triển du lịch bền vững và hỗ trợ vận hành hiệu quả mô hình Khu dự trữ sinh quyển.
Trong bối cảnh xây dựng Khu sinh quyển, bản sắc văn hóa dân tộc không chỉ góp phần làm giàu giá trị nhân văn cho khu vực bảo tồn mà còn giúp gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn thiên nhiên với bảo tồn văn hóa. Các tri thức bản địa về rừng, nông nghiệp, sử dụng tài nguyên thiên nhiên một cách hài hòa của đồng bào các dân tộc là nền tảng quan trọng để duy trì sự cân bằng sinh thái và phát triển bền vững.
Với sự đông đảo các dân tộc như vậy, Sơn La có tiềm năng rất lớn để phát triển du lịch nông nghiệp, lâm nghiệp gắn với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng trong không gian Khu sinh quyển. Nếu được tổ chức bài bản, các mô hình này không chỉ tạo ra những sản phẩm du lịch đặc thù, khác biệt, mà còn mang lại thu nhập ổn định, thậm chí cao hơn cho người nông dân. Quan trọng hơn, người dân sẽ trở thành chủ thể của quá trình phát triển, vừa bảo vệ rừng, giữ gìn bản sắc văn hóa, vừa trực tiếp hưởng lợi từ các giá trị mà Khu sinh quyển mang lại.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thành Công nhấn mạnh: xây dựng hồ sơ Khu dự trữ sinh quyển là nhiệm vụ chính trị quan trọng, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống. Giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục tham vấn các bộ, ngành, chuyên gia để hoàn thiện cơ sở khoa học, đối chiếu đầy đủ các tiêu chí của UNESCO.
UBND các xã tập trung bảo vệ rừng, giữ vững hiện trạng, phát triển các mô hình OCOP, du lịch sinh thái làm nền tảng sinh kế cho vùng đệm. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tích hợp giá trị văn hóa bản địa của khu sinh quyển vào hồ sơ và chiến lược quảng bá. Sở Tài chính cân đối nguồn lực phục vụ công tác lập hồ sơ, bảo tồn và phục hồi rừng.
Xây dựng hồ sơ Khu dự trữ sinh quyển thế giới tại Sơn La được xác định là chặng đường dài, đòi hỏi sự kiên trì, đồng thuận và phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành. Tuy nhiên, với tiềm năng sẵn có và quyết tâm chính trị cao, Sơn La đang từng bước khẳng định khát vọng gìn giữ “lá phổi xanh” Tây Bắc, hướng tới phát triển hài hòa giữa con người và thiên nhiên theo tiêu chí quốc tế.
Nhận xét
Đăng nhận xét