Hội thảo quốc tế bàn về việc đưa tri thức trồng và chế biến cà phê Đăk Lăk vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể UNESCO thu hút 200 chuyên gia trong và ngoài nước, ngày 6/12.
Hoa hậu Tiểu Vy và Á hậu Kim Duyên trải nghiệm văn hóa cà phê Đăk Lăk - nơi "Tri thức trồng và chế biến cà phê" được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ảnh: TNL
Hội thảo khoa học - diễn đàn quốc tế "Chuỗi giá trị ngành công nghiệp cà phê toàn cầu - Phát triển toàn cầu, địa phương và bền vững" (Glocal and Sustainable Development: Coffee Industry Global Value Chain Top Forum 2025) diễn ra tại Bảo tàng Thế giới Cà phê, Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk. Sự kiện do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đăk Lăk tổ chức, có sự đồng hành của Trường đại học Văn hoá TP HCM, UNESCO, đại học Vân Nam (Trung Quốc) và tập đoàn Trung Nguyên Legend. Hội thảo quy tụ hơn 200 đại biểu là các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp, tổ chức trong và ngoài nước.
Bản sắc địa phương và giá trị toàn cầu của cà phê
Hội thảo thu hút 70 bài tham luận bao quát nhiều lĩnh vực từ kinh tế, xã hội, văn hóa, nhân học, di sản học đến công nghệ chế biến, chuỗi giá trị toàn cầu và phát triển bền vững. Trong đó, 8 tham luận tiêu biểu được trình bày trực tiếp tại chương trình.
Trong tham luận "Để văn hoá cà phê được UNESCO ghi danh di sản thực hành tốt - vai trò sống động của cộng đồng chủ thể di sản", TS Nguyễn Thị Thu Trang và nhóm nghiên cứu nhấn mạnh: "Cà phê không chỉ là ngành hàng xuất khẩu chiến lược mang lại nguồn ngoại tệ lớn, mà còn tạo nên chuỗi giá trị kinh tế - văn hoá - xã hội - du lịch... khép kín".
Tại hội thảo, cà phê còn được phân tích với vai trò kết nối xã hội, là phương tiện giao tiếp. Đơn cử, "đi cà phê" đã trở thành cụm từ mang ý nghĩa gặp gỡ, trò chuyện trong "từ vựng" hiện đại.
Trải nghiệm "đi cà phê" tại Cà phê Thế giới Trung Nguyên Legend, số 7 Nguyễn Văn Chiêm, phường Sài Gòn, TP HCM - không gian hội tụ tinh hoa 3 văn minh cà phê thế giới cùng dấu ấn văn hóa bản địa của vùng đất Buôn Ma Thuột. Ảnh: TNL
GS. Chung Hsiu-Mei trình bày tham luận "Taste Hierarchies of Taiwanese Coffee" (Các cấp bậc hương vị của cà phê Đài Loan). Từ công trình nghiên cứu về văn hóa cà phê Đài Loan, giáo sư cho rằng "sự hình thành, dịch chuyển của văn hóa cà phê phản ánh biến đổi xã hội". Ông kết luận quán cà phê không chỉ là nơi tiêu dùng, mà là không gian biểu tượng, nơi các căn tính xã hội, cảm quan thẩm mỹ và ranh giới giai tầng được đồng thời thể hiện.
GS. Jiang Yan-rong đến từ trường Đại học Vân Nam (Trung Quốc) trình bày nghiên cứu về cách cộng đồng phụ nữ kết nối với nhau thông qua việc tiêu dùng cà phê đặc sản tại Côn Minh (Brewing Friendship: How Urban Women Build a "Community of Philia" through Specialty Coffee Consumption in Southwest China), nhấn mạnh giá trị kết nối cộng đồng của cà phê. Theo tác giả, việc chia sẻ tri thức, tiêu thụ cà phê đã hình thành một cộng đồng gắn kết bởi tình bằng hữu, tình thân thúc đẩy đối thoại liên văn hóa.
Hội thảo chú trọng phân tích việc tiếp cận cà phê dưới góc độ di sản văn hóa phi vật thể với các giá trị toàn cầu. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đăk Lăk nhận định, sự chuyển đổi từ "kinh tế cà phê hàng hoá" sang "kinh tế cà phê văn hoá" không chỉ gia tăng giá trị sản phẩm mà còn tạo ra mô hình phát triển bền vững, biến cà phê từ sản phẩm nông nghiệp thành nguồn lực văn hoá - kinh tế sáng tạo. PGS.TS Nguyễn Thị Phương Châm nhấn mạnh, phát triển du lịch dựa trên nền tảng di sản văn hóa cà phê cũng chính là cách cà phê tham gia vào quá trình phát triển bền vững, hướng đến một xã hội hài hòa, nhân văn, giàu bản sắc và sáng tạo.
Bảo tàng Thế giới cà phê tại Đăk Lăk được hãng thông tấn AP đánh giá là "Bảo tàng cà phê lớn nhất, sống động và độc đáo nhất" và tạp chí chí du lịch Wanderlust bình chọn là "một trong 17 điểm đến tốt nhất phải đến khi tới Việt Nam". Ảnh: TNL
Theo đó, các chuyên gia phân tích chuyên sâu câu chuyện cà phê Việt Nam đã vượt qua vai trò một thức uống để "trở thành một biểu tượng nhận diện văn hóa". Đây được xem "là trường hợp điển hình cho sự giao thoa giữa yếu tố toàn cầu và bản sắc địa phương".
Đăk Lăk - thủ phủ cà phê Việt Nam, vừa là vùng sản xuất cà phê lớn nhất cả nước, vừa lưu giữ hệ tri thức bản địa về trồng, chế biến và thưởng thức cà phê, hình thành nên không gian văn hóa cà phê giàu bản sắc, kết nối cộng đồng. TS. Nguyễn Thị Thu Trang nhấn mạnh, tri thức trồng, chế biến Đăk Lăk là "một di sản sống động, đa tầng giá trị, kết tinh tri thức, kỹ năng, tập quán và nghi lễ của nhiều thế hệ cộng đồng Tây Nguyên, có tính kế thừa và khả năng thích ứng". Điều này góp phần định hình tầm nhìn mới cho sự phát triển của ngành cà phê Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Nâng tầm giá trị cà phê Việt Nam trên chuỗi giá trị toàn cầu
Tháng 3/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã trao chứng nhận "Tri thức trồng và chế biến cà phê Đăk Lăk" là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hội thảo quốc tế ngày 6/12 tiếp tục thực hiện bước đi quan trọng trên hành trình xây dựng hồ sơ "Tri thức trồng và chế biến cà phê Đăk Lăk" trình UNESCO ghi danh vào danh sách thực hành tốt bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
UNESCO đã ghi danh nhiều thực hành liên quan đến cà phê, có thể kể đến: "Nghi lễ cà phê Ethiopia (2010), "Cà phê Thổ Nhĩ Kỳ" (2013), "Văn hóa và truyền thống cà phê Ả Rập" (2015). "Tri thức trồng và chế biến cà phê Đăk Lăk" được các chuyên gia đánh giá "hội tụ điều kiện để trở thành một điển hình thực hành tốt: di sản sống động, được cộng đồng bảo tồn tự nhiên, đóng góp tích cực vào sinh kế, môi trường, giao lưu văn hoá, và có khả năng lan tỏa quốc tế", có cơ hội lớn được UNESCO ghi danh. Điều này sẽ giúp tôn vinh tri thức bản địa, gia tăng giá trị thương hiệu cà phê Việt Nam.
Ông Jonathan Baker - Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam phát biểu tại hội thảo: "Việc nghiên cứu xây dựng hồ sơ ‘Tri thức trồng và chế biến cà phê Đăk Lăk’ là di sản văn hóa phi vật thể là một sáng kiến có tầm nhìn và rất kịp thời, không chỉ là lợi thế của tỉnh nhà, mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam quảng bá giá trị văn hóa ra thế giới".
Ông Jonathan Baker - Trưởng đại diện của Văn phòng UNESCO tại Việt Nam phát biểu tại hội thảo. Ảnh: TNL
Đây là kết quả của những nỗ lực trong thời gian dài của các nhà quản lý, chính quyền địa phương, cộng đồng các chuyên gia, doanh nghiệp, tổ chức và người trồng, sản xuất cà phê tại Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk. Trong đó, Trung Nguyên Legend là một doanh nghiệp đã chú trọng đầu tư vào chế biến sâu, đưa văn hoá cà phê Việt Nam ra thế giới, làm giàu bản sắc cho cà phê Việt Nam.
Từ năm 2005, Trung Nguyên Legend đã cùng tỉnh Đăk Lăk tổ chức các hoạt động quảng bá văn hóa cà phê, gắn với chỉ dẫn địa lý "Cà phê Buôn Ma Thuột". Năm 2011, Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột có sự đồng hành của Trung Nguyên Legend được công nhận là lễ hội cấp quốc gia, quy tụ hàng nghìn người yêu cà phê trong nước và quốc tế tham dự.
Hoa hậu Tiểu Vy, Bảo Ngọc, Á hậu Hoàng My đồng hành cùng hàng nghìn người dân địa phương và du khách tôn vinh cây cà phê tại Lễ hội cà phê Buôn Ma Thuột 2023. Ảnh: TNL
Năm 2012, tại Diễn đàn Kinh tế thế giới (World Economic Forum), Nhà sáng lập - Chủ tịch Tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ đã đề xướng "7 sáng kiến cho ngành cà phê toàn cầu" nhằm xây dựng Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk trở thành thủ phủ kinh tế, văn hóa cà phê có vị thế trên toàn cầu, hướng tới mục tiêu cùng ngành cà phê đem về 20 tỷ USD mỗi năm cho Việt Nam.
Hơn một thập kỷ qua, tập đoàn cà phê hàng đầu Việt Nam luôn nỗ lực hiện thực hóa các sáng kiến này. Cùng việc bảo tồn và đa dạng hóa các phong cách văn hóa cà phê, Trung Nguyên Legend đã đưa cà phê robusta Buôn Ma Thuột cùng văn hóa, thương hiệu cà phê Việt Nam lan tỏa ra toàn cầu bằng hệ sản phẩm và mô hình quán đặc sắc.
Đại diện Trung Nguyên Legend chia sẻ các sáng kiến bảo tồn, phát huy giá trị cà phê và văn hóa cà phê Việt Nam trên toàn cầu, hướng tới tầm nhìn 20 tỷ USD mỗi năm cho ngành cà phê Việt Nam. Ảnh: TNL
Cà phê Trung Nguyên Legend cũng nhiều lần được chọn làm quà tặng cho nguyên thủ, chính khách, đại sứ quốc tế trong các sự kiện ngoại giao. Hệ thống hàng quán của Trung Nguyên Legend đã xuất hiện tại Trung Quốc, Mỹ và sắp tới sẽ hiện diện tại Australia, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, và các khu vực châu Âu, châu Á khác....
Triết lý Cà phê đạo do Nhà sáng lập - Chủ tịch Đặng Lê Nguyên Vũ sáng tạo hướng đến lối sống nhân bản, mở ra tương lai bền vững cho cộng đồng nhân loại đã được lan tỏa trên toàn cầu. Nhiều hãng truyền thông quốc tế như Discovery, CNN, Bloomberg ghi nhận Trung Nguyên Legend là biểu tượng của Cà phê đạo.
Bà Vanusia Nogueira - Tổng giám đốc Tổ chức Cà phê thế giới (ICO) trải nghiệm Thiền cà phê - một phương thức thực hành Cà phê đạo tại lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột 2025, với nhận xét: "Chưa bao giờ nghĩ rằng cà phê lại được thưởng thức rất nghệ thuật và đầy triết lý như cách sáng tạo của Trung Nguyên Legend". Ảnh: TNL
Khép lại hội thảo, các chuyên gia đồng tình, trong tiến trình hội nhập toàn cầu, sự đồng hành của Chính phủ cùng các bộ ban ngành và nỗ lực của doanh nghiệp, cộng đồng sẽ thúc đẩy ngành cà phê Việt Nam phát triển thành biểu tượng của sự bền vững và bản sắc quốc gia trên toàn cầu.
Diệp Chi
Nhận xét
Đăng nhận xét