Trong không gian linh thiêng của đền Trấn Vũ (phường Long Biên, Hà Nội), nghi lễ và trò chơi kéo co không chỉ hiện diện như một sinh hoạt dân gian quen thuộc, mà còn được nâng tầm thành một di sản văn hóa sống – nơi hội tụ ký ức cộng đồng, tinh thần đoàn kết và sự giao lưu văn hóa quốc tế. Những buổi giao lưu, trình diễn nghi lễ và trò chơi kéo co tại đây đã và đang góp phần giới thiệu sâu rộng hơn giá trị của di sản kéo co – một thực hành văn hóa đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Kéo co là một trò chơi đòi hỏi sức mạnh và sự phối hợp nhịp nhàng. Nhưng ẩn sâu bên trong là những lớp trầm tích văn hóa, tín ngưỡng và phong tục gắn bó mật thiết với đời sống cư dân nông nghiệp lúa nước. Ở nhiều địa phương, kéo co không đơn thuần để giải trí mà còn gắn với nghi lễ cầu mùa, cầu an, thể hiện khát vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Chính vì vậy, mỗi cộng đồng lại có một cách thực hành kéo co khác nhau, từ hình thức, đạo cụ cho tới nghi thức mở đầu và kết thúc.
Nghi lễ và trò chơi Kéo co, được UNESCO vinh danh năm 2015, là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, kết nối các cộng đồng ở Việt Nam, Campuchia, Hàn Quốc và Philippines. Từ sinh hoạt làng xã ven sông Hồng (như Kéo co ngồi) với ước vọng mùa màng, di sản nay đã trở thành cầu nối giao lưu quốc tế, khẳng định tinh thần đoàn kết.
Tại đền Trấn Vũ, kéo co ngồi là nét đặc trưng hiếm có. Người tham gia không đứng mà ngồi đối diện nhau, chân duỗi thẳng, tay nắm chặt dây thừng, tạo nên một tư thế vừa tĩnh vừa căng. Trước khi bước vào cuộc kéo, các nghi thức truyền thống được thực hiện trang trọng, thể hiện sự tôn kính với thần linh và sự gắn kết của cộng đồng. Không gian đền cổ càng làm nổi bật tính linh thiêng của trò chơi, khiến mỗi lần kéo co không chỉ là cuộc so sức mà còn là một nghi lễ tập thể mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc.
Điểm đặc biệt của các chương trình giao lưu, trình diễn nghi lễ và trò chơi kéo co tại đền Trấn Vũ là sự hiện diện của nhiều cộng đồng kéo co tiêu biểu trong nước và quốc tế. Tám cộng đồng kéo co đại diện cho các vùng miền của Việt Nam đã cùng hội tụ, mang theo những sắc thái văn hóa riêng biệt: kéo mỏ Xuân Lai và Ngải Khê với những động tác khỏe khoắn, mộc mạc của vùng đồng bằng Bắc Bộ; kéo song Hương Canh và Hòa Loan mang dấu ấn sinh hoạt cộng đồng làng xã trung du; kéo co Hữu Chấp nổi tiếng với tính kỷ luật và sự phân vai chặt chẽ; kéo co của người Tày ở Bảo Nhai gắn với không gian văn hóa miền núi phía Bắc; hay kéo co thôn Phú Hào mang hơi thở của vùng chiêm trũng Ninh Bình.
Không chỉ là sự gặp gỡ trong nước, chương trình còn mở rộng không gian giao lưu khi quy tụ các nghệ nhân và cộng đồng kéo co đến từ Hàn Quốc, Campuchia và Philippines. Mỗi quốc gia mang đến một cách thực hành kéo co khác nhau, phản ánh điều kiện tự nhiên, lịch sử và tín ngưỡng của từng vùng. Những cuộc trình diễn không đặt nặng thắng thua mà nhấn mạnh sự chia sẻ, học hỏi, giúp người xem nhận ra rằng dù khác biệt về hình thức, kéo co ở đâu cũng hướng tới tinh thần cộng đồng, sự gắn kết con người với con người.
Không khí giao lưu càng thêm sôi động với các tiết mục múa trống, múa sư tử do các nghệ sĩ đến từ Đại học Sehan (Hàn Quốc) trình diễn. Tiếng trống rộn ràng, những bước nhảy dứt khoát và hình ảnh sư tử uyển chuyển đã tạo nên nhịp cầu văn hóa sinh động, hòa quyện giữa truyền thống Việt Nam và sắc màu văn hóa Đông Á. Những màn trình diễn này không chỉ làm phong phú chương trình mà còn cho thấy sức sống của các di sản khi được đặt trong không gian giao lưu đa văn hóa.
Điều đáng quý là qua các hoạt động giao lưu, trình diễn, di sản kéo co không bị “đóng khung” trong quá khứ mà tiếp tục được trao truyền, làm mới và lan tỏa. Người trẻ, du khách và các cộng đồng tham dự không chỉ xem mà còn được tìm hiểu, trải nghiệm, từ đó hiểu rõ hơn giá trị của những nghi lễ, quy ước và tinh thần đoàn kết ẩn chứa trong mỗi sợi dây kéo co. Đây chính là cách để di sản tồn tại bền vững, sống trong cộng đồng và được cộng đồng trân trọng, gìn giữ.
Trong dòng chảy hiện đại, khi nhiều sinh hoạt truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, những chương trình giới thiệu và giao lưu như tại đền Trấn Vũ mang ý nghĩa đặc biệt. Chúng không chỉ tôn vinh một trò chơi dân gian, mà còn khẳng định vị trí của kéo co như một di sản văn hóa sống, có khả năng kết nối quá khứ với hiện tại, kết nối các vùng miền và quốc gia. Từ không gian linh thiêng của ngôi đền cổ bên sông Hồng, sợi dây kéo co đã trở thành biểu tượng của sự gắn kết – nơi con người gặp nhau, hiểu nhau và cùng nhau giữ gìn những giá trị văn hóa chung của nhân loại./.
- Nội dung: Công Đạt/ Báo ảnh Việt Nam
- Ảnh: Khánh Long/Báo ảnh Việt Nam
Nhận xét
Đăng nhận xét