Đóng góp nổi bật của Đại danh y này là bộ sách đồ sộ, được xem là bộ “bách khoa toàn thư” của y học cổ truyền Việt Nam thế kỷ XVIII.
Đại danh y duy nhất của Việt Nam được UNESCO vinh danh là ai?
Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (1724-1791) là đại danh y kiệt xuất của dân tộc Việt Nam. Ông được hậu thế tôn vinh là “Y thánh của Việt Nam” và coi là ông tổ của ngành y học cổ truyền nước nhà.
Ông quê ở làng Liêu Xá, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, trấn Hải Dương (nay là Hưng Yên). Quê mẹ ở xứ Bầu Thượng, xã Tĩnh Diệm, Hương Sơn, Hà Tĩnh.
Lê Hữu Trác xuất thân trong một gia đình khoa bảng danh giá, dòng họ ba đời đều đỗ Tiến sĩ, làm những chức quan rất lớn trong triều đình nhà Lê. Cha ông là Tiến sĩ Lê Hữu Mưu, từng giữ chức Thị lang Bộ Công dưới triều Hậu Lê, mẹ là bà Bùi Thị Thường. Chính vì thế, từ nhỏ, Lê Hữu Trác đã được giáo dục nghiêm túc và nổi tiếng thông minh. Ông từng đỗ Tam trường, sau đó theo học binh thư và tham gia quân đội chúa Trịnh.
Tuy nhiên, trước cảnh xã hội rối ren và những điều trái tai gai mắt nơi quan trường, ông chán nản, rời bỏ quan trường về quê Hương Sơn sống ẩn dật. Cũng kể từ đây, ông chuyên tâm nghiên cứu và hành nghề y để giúp dân.
Sau một trận bạo bệnh được thầy thuốc Trần Độc tận tình cứu chữa và truyền dạy kiến thức, Lê Hữu Trác tìm thấy niềm say mê với y học. Nhờ tư chất thông minh, tinh thần tự học bền bỉ, ông nhanh chóng thấu hiểu y lý, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý thuyết kinh điển phương Đông với thực tiễn chữa bệnh tại Việt Nam.
Ông đặc biệt chú trọng khai thác nguồn dược liệu bản địa, phát hiện và hệ thống hóa 305 vị thuốc nam, sưu tầm hàng nghìn phương dược quý của tiền nhân, trong đó có những giá trị từ dòng Nam dược của Thiền sư Tuệ Tĩnh. Từ thực tiễn lâm sàng phong phú, ông sáng tạo nhiều bài thuốc hiệu nghiệm, góp phần khẳng định bản sắc riêng của y học cổ truyền Việt Nam.
Một trong những đóng góp nổi bật của Hải Thượng Lãn Ông là bộ sách đồ sộ Hải Thượng y tông tâm lĩnh. Công trình gồm 28 tập, 66 quyển, được xem là bộ “bách khoa toàn thư” của y học cổ truyền Việt Nam thế kỷ XVIII. Tác phẩm hệ thống toàn diện các lĩnh vực: y đức, y lý, y thuật, dược học và dưỡng sinh; trình bày rõ ràng từ lý luận chẩn đoán đến phương pháp điều trị.
Không chỉ kế thừa tinh hoa từ các trước tác kinh điển như Hoàng Đế Nội Kinh, Nam Kinh, Thương Hàn Luận, Kim Quỹ Yếu Lược, ông còn bổ sung những kinh nghiệm thực tiễn phong phú của bản thân, góp phần chuẩn hóa và phát triển nền y học dân tộc.
Đặc biệt, trong bộ sách này, tư tưởng y đức được đặt ở vị trí trung tâm. Ông quan niệm nghề y là “nhân thuật” - một nghệ thuật vì con người; người thầy thuốc không chỉ cần giỏi chuyên môn mà phải có lòng nhân ái, đặt sinh mệnh và lợi ích người bệnh lên trên hết. Tư tưởng ấy đã trở thành nền tảng đạo đức của y học Việt Nam cho đến ngày nay.
Bên cạnh y học, Hải Thượng Lãn Ông còn là nhà văn hóa lớn, để lại dấu ấn quan trọng trong văn học và lịch sử. Tác phẩm Thượng kinh ký sự ghi lại chuyến ra Thăng Long chữa bệnh cho thế tử Trịnh Cán không chỉ là một thiên ký sự đặc sắc mà còn là bức tranh sinh động về đời sống cung đình và xã hội cuối thời Lê - Trịnh.
Ông còn đóng góp lớn trong việc Việt hóa ngôn ngữ y học. Thay vì lệ thuộc hoàn toàn vào thuật ngữ Hán văn khó tiếp cận, ông chủ động diễn giải và sáng tạo cách diễn đạt gần gũi với người Việt, giúp tri thức y học lan tỏa rộng rãi hơn trong cộng đồng. Điều này không chỉ thúc đẩy sự phát triển của ngành y mà còn làm giàu thêm vốn ngôn ngữ và văn hóa dân tộc.
Với những cống hiến to lớn cho y học và văn hóa, Hải Thượng Lãn Ông được UNESCO vinh danh là Danh nhân văn hóa thế giới nhân dịp kỷ niệm 300 năm ngày sinh, theo nghị quyết được thông qua tại kỳ họp Đại hội đồng lần thứ 42 ngày 21/11/2023. Đây không chỉ là niềm tự hào của Việt Nam mà còn khẳng định giá trị trường tồn và ý nghĩa nhân văn sâu rộng trong di sản của ông đối với nhân loại.
Trải qua nhiều năm, những tư tưởng về y đức, tinh thần trách nhiệm và lòng nhân ái mà Hải Thượng Lãn Ông đề cao vẫn giữ nguyên giá trị trong bối cảnh y học hiện đại. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là biểu tượng kết tinh giữa trí tuệ, nhân cách và lòng thương người.
Bài viết có tham khảo thông tin tại:
1. UNESCO vinh danh Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
2. Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác- đại danh y, nhà văn hóa xuất sắc - Nhân dân
3. Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác - Đại danh y, nhà văn hóa xuất sắc của dân tộc Việt Nam - Cổng thông tin điện tử Công an TP. Hà Nội
Nhận xét
Đăng nhận xét