Mùa lễ hội xuân 2026 là năm đầu tiên sau khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới. Việc được UNESCO ghi danh không chỉ là sự khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh đặc sắc của Yên Tử, mà còn mở ra một giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về quản trị, bảo tồn và hội nhập. Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra không chỉ là gìn giữ di sản, mà còn là cách tổ chức, vận hành và phát huy giá trị một “di sản sống” theo chuẩn mực quốc tế, gắn với sinh kế cộng đồng và phát triển bền vững. Xung quanh vấn đề này, ông Mai Vũ Tuấn, Trưởng ban quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử đã có những chia sẻ với phóng viên Báo Quân đội nhân dân.
Phóng viên (PV): Sau khi được UNESCO công nhận là Di sản thế giới, Yên Tử đã có những chuyển biến nổi bật gì trong công tác tổ chức và quản lý?
Ông Mai Vũ Tuấn: Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc vừa được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới gồm có 12 cụm, điểm di tích trải rộng trên địa phận 3 tỉnh, thành phố là Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng. Trong đó, ở Quảng Ninh có 5 cụm, điểm di tích là Thái Miếu, chùa Lân, cụm di tích chùa Hoa Yên, am - chùa Ngọa Vân và bãi cọc Yên Giang.
 |
Quảng Ninh xác định năm 2026 là năm du lịch Yên Tử, cho nên năm nay các hoạt động so với các năm trước đều được tổ chức quy mô lớn hơn. Bên cạnh đó, sau khi trở thành di sản thế giới, các khu di tích có sự tham gia tích cực hơn của cộng đồng và nhận được sự chỉ đạo rất sâu sát của chính quyền. Quảng Ninh miễn phí thắng cảnh trong 3 năm cho du khách đến các di tích, Công ty Cổ phần Phát triển Tùng Lâm miễn phí trông giữ xe...
Vì thế, sau khi trở thành di sản thế giới, các tín hiệu đầu năm rất đáng mừng. Du khách đổ về Yên Tử rất đông, có những ngày hơn 200%, cao điểm như ngày mồng 5 Tết, riêng Khu di tích danh thắng Yên Tử đã đón 45.000 người. Đây gần như một kỷ lục về đón du khách trong thời điểm một ngày của Khu di tích Yên Tử. Tất cả các điểm đến khác đều có lượng khách tăng từ khoảng 70% đến hơn 100% so với các điểm du khách đến các điểm nằm trong quần thể di tích Yên Tử.
PV: Việc quản trị tại các khu di tích có khác gì khi trở thành di sản thế giới không, thưa ông?
Ông Mai Vũ Tuấn: Trước khi được UNESCO công nhận là di sản, các di tích này đều nằm trong khu di tích quốc gia đặc biệt, công tác bảo tồn và phát huy giá trị của di tích đều phải thực hiện theo chuẩn của di tích quốc gia đặc biệt. Khi trở thành di sản thế giới, đây là niềm vinh dự tự hào nhưng cũng đồng nghĩa rằng, chúng ta đang tham gia vào “cuộc chơi” lớn hơn, nghĩa là cần có tầm nhìn quốc tế, tư duy quản lý quốc tế. Việc khai thác, phát huy di sản không chỉ trong phạm vi quốc gia mà là vấn đề của toàn cầu.
Thiền phái Trúc Lâm là dòng tôn giáo rất riêng của Việt Nam, có nhiều giáo lý phù hợp với thực tế cuộc sống và có số lượng phật tử khá đông; cho nên chúng tôi tham vọng khu di tích nói chung, Yên Tử nói riêng, không chỉ dừng là tuyến hành hương trong nước mà cần trở thành tuyến hành hương của các phật tử trên toàn thế giới.
 |
Hiện nay, tỉnh Quảng Ninh đang giao cho Ban Quản lý di sản thế giới Hạ Long - Yên Tử làm nhiều đề án, đặc biệt có đề án bảo tồn và phát huy giá trị các di sản thế giới của tỉnh Quảng Ninh. Trong đó đặt ra nhiều nội dung, từ quy hoạch đến kế hoạch phát triển, đầu tư, tu bổ, tôn tạo, phát huy giá trị di tích bằng nhiều kênh. Giáo hội Phật giáo Việt Nam sẽ tập trung vào củng cố, xây dựng, bảo tồn các cơ sở vật chất tôn giáo. Nhà nước đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng như giao thông, viễn thông, công nghệ thông tin... Doanh nghiệp cũng sẽ được tạo hành lang để đầu tư vào các dịch vụ trên cơ sở các giá trị mà UNESCO đã công nhận.
PV: Về vấn đề bảo vệ môi trường, áp dụng công nghệ số được thực hiện như thế nào, thưa ông?
Ông Mai Vũ Tuấn: Trước khi trở thành di sản thế giới, vấn đề môi trường đã luôn được đặt ra với yêu cầu nghiêm ngặt. Tuy nhiên, khi trở thành di sản thế giới, ở tầm nhìn toàn cầu, đòi hỏi giữ gìn cảnh quan môi trường được nâng lên thêm một bậc. Nghĩa là không chỉ bảo vệ mà còn cần được cải thiện. Chúng ta phải tiếp cận được công nghệ của thế giới về vấn đề môi trường. Trước đây có thể là chúng ta còn chưa mạnh dạn, nhưng khi tham gia cuộc chơi lớn thì chúng ta cũng cần tiến tới những tiêu chuẩn cao hơn, áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật về bảo vệ môi trường.
Về cơ bản, hiện nay việc giám sát người ra, vào Yên Tử được thực hiện bằng công nghệ camera trí tuệ nhân tạo. Sau lễ hội, chúng tôi sẽ thực hiện kiểm soát người ra, vào bằng căn cước công dân. Việc xác định danh tính du khách rất quan trọng, bởi chúng tôi còn phải mua phí bảo hiểm cho du khách.
PV: Ông đánh giá như thế nào về vai trò của cộng đồng địa phương với việc bảo tồn, phát huy các giá trị của di sản?
Ông Mai Vũ Tuấn: Di sản của chúng ta là di sản sống, trong đó, bên cạnh yếu tố vật thể còn có cả các yếu tố phi vật thể, được người dân trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Vì thế di sản phải được bảo tồn, nhưng không phải như “cất trong lồng kính” mà bảo tồn mà vẫn phát triển được. Vì thế, vai trò của người dân trong vùng di sản rất quan trọng. Chính quyền địa phương do đó cũng hướng tới việc bảo đảm sinh kế cho người dân bên cạnh việc tìm tòi, tra cứu dữ liệu lịch sử để làm dày giá trị di sản văn hóa. Đây là cuộc chơi làm thay đổi sinh kế, lề lối làm việc. Người dân có thể cung cấp dịch vụ, nông sản cho du khách, tham gia vào chuỗi thương mại, tạo ra những sản phẩm mới, làm homestay, giới thiệu văn hóa cộng đồng...
PV: Trân trọng cảm ơn ông!
Nhận xét
Đăng nhận xét