Tại Kỳ họp lần thứ 43 của Đại hội đồng UNESCO (tháng 11/2025), sáng kiến “Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững” do Việt Nam đề xuất đã được thông qua, với sự đồng bảo trợ của 71 quốc gia thành viên.
Đây là lần đầu tiên sau gần bốn thập kỷ kể từ “Thập kỷ quốc tế về phát triển văn hóa 1988-1997”, một sáng kiến quy mô tương tự được khởi xướng trở lại trong khuôn khổ tổ chức này, mang dấu ấn và vai trò dẫn dắt của Việt Nam.
Theo lộ trình, Nghị quyết khuyến nghị Liên hợp quốc sớm phát động Thập kỷ quốc tế, dự kiến cho giai đoạn 2027-2036 sẽ được tiếp tục đệ trình lên Đại hội đồng Liên hợp quốc trong năm 2026 để xem xét, thông qua. UNESCO là cơ quan chủ trì triển khai, phối hợp cùng các tổ chức liên quan trong hệ thống Liên hợp quốc và các đối tác quốc tế.
Văn hóa trong cấu trúc phát triển toàn cầu
Nhiều năm qua, văn hóa ngày càng được nhắc đến như một yếu tố quan trọng của phát triển bền vững. Tuy nhiên theo các chuyên gia, trong Chương trình nghị sự 2030 với 17 Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) của Liên hợp quốc, văn hóa chưa trở thành một mục tiêu độc lập, mà chủ yếu được lồng ghép trong các mục tiêu về giáo dục, đô thị bền vững, tiêu dùng, sản xuất có trách nhiệm hoặc tăng trưởng kinh tế, tạo nên một “khoảng trống” nhất định về chính sách và cơ chế huy động nguồn lực dành riêng cho văn hóa. Trong bối cảnh ấy, sáng kiến “Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững” do Việt Nam đề xuất đã mở ra một khuôn khổ mới, nơi văn hóa được xác lập ở vị trí trung tâm của phát triển bền vững, không chỉ như yếu tố hỗ trợ mà như một trụ cột độc lập, gắn kết hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường.
Cục trưởng Hợp tác quốc tế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Nguyễn Phương Hòa chia sẻ, sáng kiến này kỳ vọng góp phần khắc phục khoảng trống trong cấu trúc phát triển toàn cầu hiện nay, tạo ra một khung cam kết chính trị và hợp tác quốc tế mới nhằm huy động nguồn lực tài chính, kỹ thuật và sự tham gia của các chủ thể xã hội cho lĩnh vực văn hóa. Quan trọng hơn, sáng kiến hướng tới việc tái định vị văn hóa như một nguồn lực nội sinh, có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, củng cố gắn kết xã hội và bảo đảm tính bền vững về môi trường. Điểm mới của sáng kiến không chỉ nằm ở quy mô “thập kỷ”, mà còn ở cách tiếp cận hệ thống: Văn hóa không bị tách rời khỏi phát triển, cũng không chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực bảo tồn, mà được đặt trong tổng thể các chính sách kinh tế-xã hội, gắn với công nghiệp sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, du lịch bền vững.
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn khẳng định, đây là sáng kiến có quy mô lớn nhất do Việt Nam khởi xướng tại UNESCO trong nhiều năm qua. Thành công này cho thấy cùng với việc tham gia các cơ chế đa phương với tư cách thành viên tích cực, Việt Nam đã và đang từng bước chuyển sang vị thế chủ động, đề xuất ý tưởng, đóng góp giải pháp, cùng cộng đồng quốc tế định hình các chuẩn mực mới cho phát triển.
Tổng Giám đốc UNESCO Audrey Azoulay đánh giá cao sự chủ động của Việt Nam, cho rằng sáng kiến phù hợp với định hướng chiến lược của UNESCO trong việc nhấn mạnh vai trò của văn hóa đối với phát triển bền vững và hòa bình. Trợ lý Tổng Giám đốc UNESCO Ernesto R.Ottone nhận định, nếu được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua trong năm 2026, sáng kiến sẽ tạo điều kiện thuận lợi để đưa văn hóa trở thành một nội dung gắn kết chặt chẽ hơn trong chương trình nghị sự phát triển toàn cầu giai đoạn sau năm 2030.
Nhất quán từ đường lối trong nước đến sáng kiến quốc tế
Thành công của sáng kiến “Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững” là sự tiếp nối nhất quán đường lối của Đảng và Nhà nước ta về phát triển văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị khẳng định: “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát huy sức mạnh văn hóa, con người thành nguồn lực nội sinh và động lực mạnh mẽ cho phát triển.
Những quan điểm đó đã và đang được cụ thể hóa trong thực tiễn. Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030 đặt mục tiêu nâng cao tỷ trọng đóng góp của khu vực này trong nền kinh tế, xây dựng môi trường sáng tạo chuyên nghiệp, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Theo báo cáo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, những năm gần đây, công nghiệp văn hóa Việt Nam đóng góp bình quân khoảng 6,5-7,5% GDP mỗi năm; nhiều lĩnh vực như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, nhiếp ảnh, thiết kế, trò chơi điện tử, quảng cáo và du lịch văn hóa có sự khởi sắc. Song song đó là các chương trình bảo tồn và phát huy di sản, xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, phát triển con người Việt Nam toàn diện, gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và gìn giữ bản sắc. Những di sản của Việt Nam được ghi danh trong danh sách của UNESCO không chỉ mang ý nghĩa tôn vinh giá trị truyền thống, mà còn tạo động lực cho phát triển du lịch bền vững, sinh kế cộng đồng và quảng bá hình ảnh quốc gia. Việt Nam hiện là thành viên tích cực của nhiều công ước quan trọng của UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên, bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể và thúc đẩy sự đa dạng của các biểu đạt văn hóa. Từ chỗ tham gia và thụ hưởng, Việt Nam đã từng bước chuyển sang vai trò đề xuất sáng kiến, đóng góp ý tưởng và thúc đẩy hợp tác. Đó là biểu hiện sinh động của tư duy hội nhập chủ động, tự tin và có trách nhiệm.
Ông Jonathan Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam nhận định, trong các chiến lược quốc gia của Việt Nam, mối liên kết giữa văn hóa và phát triển đã được tích hợp rõ ràng và thực chất, từ việc gắn bảo tồn di sản với công nghiệp sáng tạo, du lịch bền vững đến phục hồi và phát triển nông thôn. Cách tiếp cận này phù hợp với các Mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc và tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam có thể đóng vai trò tích cực trong việc chuyển hóa “Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững” thành những hành động cụ thể ở quy mô toàn cầu.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội ghi nhận sáng kiến của Việt Nam là một bước củng cố nhận thức trong bối cảnh mới. Việc đóng góp ý tưởng mang tính toàn cầu là một thước đo quan trọng của vị thế quốc gia trong việc sẵn sàng chia sẻ trách nhiệm và cùng kiến tạo tương lai chung. Ở góc độ rộng hơn, thúc đẩy văn hóa vì phát triển bền vững còn mở ra không gian đối thoại và hợp tác. Văn hóa có khả năng kết nối, giảm thiểu khác biệt, xây dựng lòng tin giữa các quốc gia trong bối cảnh thế giới phân hóa và cạnh tranh gia tăng. Khi Việt Nam đề xuất một sáng kiến mang tính bao trùm và nhân văn như vậy, đó cũng là thông điệp về một quốc gia yêu chuộng hòa bình, đề cao hợp tác và phát triển bền vững.
Nhiều chuyên gia cũng bày tỏ sự lạc quan rằng thành công của sáng kiến tại UNESCO là minh chứng cho vị thế ngày càng được nâng cao của Việt Nam trên trường quốc tế. Quan trọng hơn, đó là biểu hiện sinh động của tinh thần chủ động, trách nhiệm và khát vọng đóng góp vào tiến trình phát triển chung của nhân loại.
Nhận xét
Đăng nhận xét