Việt Nam lập hồ sơ trình UNESCO công nhận Di sản thế giới cho một khu cảnh quan

 Nơi đây hội tụ nhiều giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo karst nhiệt đới, đa dạng sinh học, khảo cổ học, lịch sử và văn hóa.

Ngày 16/7, UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức hội thảo quốc tế nhằm đánh giá các giá trị nổi bật toàn cầu và định hướng xây dựng hồ sơ đề cử Di sản thế giới cho khu cảnh quan văn hóa - sinh thái voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc. Hội thảo quy tụ nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế.

Theo các chuyên gia, khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc hội tụ nhiều giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo karst nhiệt đới, đa dạng sinh học, khảo cổ học, lịch sử và văn hóa. Đây cũng là nơi cư trú của quần thể voọc mông trắng - loài linh trưởng đặc hữu đang ở tình trạng cực kỳ nguy cấp, có ý nghĩa quan trọng đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học toàn cầu.

PGS.TS Trần Tân Văn, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản cho biết, quá trình xây dựng hồ sơ hiện vẫn còn một số vấn đề cần sớm thống nhất về nội dung chuyên môn cũng như quy trình, thủ tục pháp lý. Theo ông, hội thảo là dịp để tỉnh Ninh Bình, cộng đồng địa phương, doanh nghiệp cùng các chuyên gia trong và ngoài nước rà soát những kết quả nghiên cứu bước đầu, đồng thời trao đổi về các vấn đề còn tồn tại để thống nhất hướng triển khai trong thời gian tới.

Voọc mông trắng là loài có nguy cơ tuyệt chủng, cần được bảo vệ. Ảnh: Huyền Thanh/QĐND

Theo thông tin tại hội thảo, công tác chuẩn bị hồ sơ đã đạt được một số kết quả bước đầu quan trọng nhờ sự phối hợp của nhiều bên. Các chuyên gia đã hoàn thành báo cáo tóm tắt để đưa vào danh sách đề cử dự kiến của UNESCO đúng thời hạn quy định, tạo tiền đề pháp lý cho quá trình xây dựng hồ sơ.

Nhóm chuyên gia trong nước đã triển khai các nghiên cứu theo 4 nội dung trọng tâm nhằm xây dựng cơ sở khoa học cho các tiêu chí (V), (IX) và (X) của hồ sơ đề cử. Kết quả bước đầu đã phác thảo nội dung các chương đầu của hồ sơ cùng kế hoạch quản lý di sản, đồng thời đưa ra những mô tả tổng quan và biện luận sơ bộ về các giá trị nổi bật của khu vực.

Song song với đó, các chuyên gia quốc tế gồm Paul Dingwall, Ryan Rabett, Jake Brunner, Tilo Nadler và Tilman Jaeger đang phối hợp trong việc xác định tính chất, lộ trình và phương án ranh giới tối ưu của di sản đề cử. Nhóm chuyên gia cũng hỗ trợ xây dựng bản thảo Yêu cầu Đánh giá Sơ bộ (Preliminary Assessment Request), tạo cơ sở cho các bước tiếp theo trong quá trình hoàn thiện hồ sơ.

Đầm Vân Long. Ảnh: MT/LĐO

Tại hội thảo, các nhà khoa học đã trình bày nhiều nghiên cứu về đặc điểm địa chất, địa mạo, quá trình tiến hóa địa sinh thái karst, tri thức sinh thái bản địa và nền tảng hình thành "thành trì cuối cùng" của loài voọc mông trắng tại khu cảnh quan văn hóa - sinh thái Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc.

Ông Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình cho biết, sau khi khu vực được UNESCO đưa vào danh sách dự kiến lập hồ sơ đề cử, nhiều chương trình khảo sát, điều tra và nghiên cứu chuyên sâu đã được triển khai với sự tham gia của các nhà khoa học hàng đầu trong nước và quốc tế.

"Kết quả bước đầu tiếp tục khẳng định đây là không gian có giá trị đặc biệt về địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học, khảo cổ học, lịch sử và văn hóa; đồng thời là nơi sinh sống của quần thể voọc mông trắng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học toàn cầu", ông Tùng nói.

Theo lãnh đạo UBND tỉnh Ninh Bình, mục tiêu của địa phương không chỉ là hoàn thiện hồ sơ đề cử Di sản Thế giới mà còn hướng tới xây dựng mô hình quản lý di sản hiệu quả, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ đa dạng sinh học, phát huy các giá trị văn hóa và phát triển bền vững.

Tỉnh Ninh Bình cam kết tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các bộ, ngành trung ương, các địa phương liên quan, các tổ chức quốc tế và đội ngũ các nhà khoa học để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ đề cử trên cơ sở các luận cứ khoa học khách quan, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu và tiêu chuẩn của UNESCO.

Ông Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình phát biểu khai mạc Hội thảo. Ảnh: Đức Phương/TTXVN

Địa phương cũng sẽ tiếp tục đầu tư cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, gìn giữ các giá trị văn hóa, nâng cao năng lực quản lý di sản và phát huy vai trò của cộng đồng địa phương nhằm bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Về lộ trình thực hiện, nhiều ý kiến tại hội thảo đề xuất tuân thủ đầy đủ quy trình của UNESCO thay vì đẩy nhanh tiến độ. Theo đó, hồ sơ sẽ được xây dựng theo các mốc thời gian của UNESCO và dự kiến hoàn thiện, bảo vệ vào năm 2030.

Các đại biểu cũng kiến nghị sớm tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục pháp lý, cơ chế phối hợp và nguồn lực để tạo điều kiện cho các nhóm chuyên gia trong nước và quốc tế tiếp tục triển khai các hoạt động nghiên cứu, khảo sát, khai quật cũng như xây dựng kế hoạch quản lý di sản.

Theo các số liệu được công bố, khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc hiện là nơi cư trú của quần thể voọc mông trắng cuối cùng trên thế giới, với khoảng 370-400 cá thể, chiếm hơn 90% tổng số cá thể ngoài tự nhiên. Trong đó, Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long có khoảng 250-300 cá thể, còn khu vực núi đá vôi Kim Bảng, liền kề Tam Chúc, có khoảng 120-150 cá thể.

Theo các nghiên cứu, voọc mông trắng trước đây từng phân bố rộng khắp Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ nhưng đã suy giảm nghiêm trọng do nạn săn bắt và hoạt động khai thác đá. Đầu những năm 2000, quần thể tại Vân Long chỉ còn khoảng 40 cá thể.

Sau hơn hai thập kỷ triển khai các biện pháp bảo tồn nghiêm ngặt với sự tham gia của các cơ quan trong nước và các tổ chức quốc tế, số lượng voọc mông trắng đã phục hồi mạnh mẽ, được đánh giá là một trong những mô hình bảo tồn linh trưởng thành công trên thế giới. Đây cũng là cơ sở quan trọng để tỉnh Ninh Bình tiếp tục xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO đối với khu cảnh quan văn hóa - sinh thái voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc.