Hợp tác Việt Nam – UNESCO: mô hình thành công, năng động và thực chất sau 50 năm

Nhân dịp kỷ niệm 50 năm Việt Nam hợp tác với UNESCO (1976–2026), Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn cho biết quan hệ Việt Nam – UNESCO đang được chính UNESCO và các quốc gia thành viên xem là một trong những mô hình hợp tác thành công, năng động và thực chất nhất của tổ chức này.

Từ nước nhận hỗ trợ đến đối tác khởi xướng

Theo Thứ trưởng, sau nửa thế kỷ, Việt Nam đã chuyển mình từ vị thế một thành viên được UNESCO hỗ trợ thành đối tác chủ động đóng góp và đề xuất sáng kiến. Ông nêu bốn điểm nhấn chính của chặng đường này:

• Vị thế ngày càng nâng cao: Việt Nam đã đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong các cơ chế của UNESCO như Đại hội đồng, Hội đồng Chấp hành, Ủy ban Di sản Thế giới, Ủy ban liên chính phủ về Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể và Ủy ban liên chính phủ về Bảo vệ và phát huy sự đa dạng của các biểu đạt văn hóa.
• Chủ động đưa ra sáng kiến: Sáng kiến "Thập kỷ quốc tế Văn hóa vì phát triển bền vững" do Việt Nam đề xuất được Đại hội đồng UNESCO khóa 43 thông qua vào tháng 11/2025 với sự ủng hộ của 72 nước, và đến ngày 4/9/2026 được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua với 103 nước đồng bảo trợ, chọn giai đoạn 2027–2036 là thập kỷ dành riêng cho văn hóa — lần đầu tiên sau gần 40 năm.
• Tin cậy chính trị sâu sắc hơn: Chuyến thăm trụ sở UNESCO tại Paris của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 10/2024 là lần đầu tiên một lãnh đạo cao nhất của Đảng tới UNESCO. Tân Tổng Giám đốc UNESCO Khaled El-Enany dự kiến thăm chính thức Việt Nam vào đầu tháng 12 năm nay.
• Kết quả cụ thể: Tính đến tháng 9/2026, Việt Nam có 79 danh hiệu, di sản được UNESCO ghi danh hoặc công nhận, hiện diện ở cả 34 tỉnh, thành. Riêng năm 2025, Việt Nam có thêm 7 danh hiệu mới — con số cao nhất trong nhiều năm.

Ưu tiên cho 50 năm tiếp theo

Trọng tâm hàng đầu là cùng UNESCO triển khai Thập kỷ quốc tế Văn hóa vì phát triển bền vững 2027–2036: đưa văn hóa vào chính sách phát triển, thúc đẩy công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, gắn giáo dục di sản với sinh kế bền vững. Việt Nam cũng sẽ tiếp tục ứng cử vào các cơ chế quan trọng của UNESCO.

Bên cạnh đó, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đang hỗ trợ 23 địa phương xây dựng 48 hồ sơ đề cử các loại danh hiệu. Thứ trưởng nhấn mạnh mục tiêu không chỉ là có thêm danh hiệu, mà là biến di sản thành nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội và sức mạnh mềm quốc gia.

Từ nay đến cuối năm, Việt Nam sẽ tổ chức Hội nghị quốc tế về Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu ASEAN+4 và Hội nghị tổng kết Mạng lưới các khu dự trữ sinh quyển biển đảo (tháng 11/2026), đồng thời đón Tổng Giám đốc UNESCO và ký Thỏa thuận hợp tác Việt Nam – UNESCO giai đoạn 2026–2030 vào tháng 12. Trước đó, từ 28/9 đến 1/10/2026, Việt Nam đã cùng UNESCO tổ chức Đối thoại châu Á – Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực với khoảng 250 đại biểu, thông qua Văn kiện Hà Nội.

Nguồn tham khảo: Vietnam News (05/10/2026). Bài viết được unescoviet.org tóm lược và biên tập lại.