10 năm UNESCO ghi danh Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ: tọa đàm và thực hành di sản tại Tây Thiên

Ngày 2/11/2026, tại Khu di tích danh thắng Quốc gia đặc biệt Tây Thiên (xã Đại Đình, tỉnh Phú Thọ), đền Thanh Sơn Linh Từ tổ chức chương trình tọa đàm và thực hành di sản “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt”. Sự kiện hưởng ứng Ngày Quốc tế Di sản văn hóa phi vật thể (17/10) và hướng tới kỷ niệm 10 năm di sản được UNESCO ghi danh (1/12/2016 – 1/12/2026).

Chặng đường 10 năm sau ghi danh

Ngày 1/12/2016, UNESCO ghi danh Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, là di sản thứ 11 của Việt Nam trong danh sách này. GS.TS Nguyễn Thị Hiền, nguyên Phó Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, cho biết hồ sơ ban đầu mang tên “Nghi lễ chầu văn của người Việt”, sau đó mới thống nhất tên gọi hiện nay; theo bà, lên đồng và hát chầu văn chỉ là những thành tố tiêu biểu của tín ngưỡng.

Sau một thập kỷ, nhiều chính sách ưu đãi đã được ban hành; nhiều tổ chức, trung tâm, viện nghiên cứu về tín ngưỡng ra đời; các danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú được trao cho các thanh đồng.

Những trăn trở trong bảo tồn

• PGS.TS Đặng Văn Bài, nguyên Cục trưởng Cục Di sản Văn hóa, chỉ ra thách thức từ kinh tế thị trường, xu hướng thương mại hóa và không gian văn hóa trên môi trường số.
• Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tất Kim Hùng, Thủ nhang đền Linh Sơn Thanh Từ, cảnh báo tình trạng một số nơi lợi dụng thực hành tín ngưỡng để trục lợi.
• Nghệ nhân Ưu tú Lê Bá Linh, đại diện cộng đồng thực hành, thẳng thắn nêu các biểu hiện lệch chuẩn như phô trương, lãng phí lễ vật, sân khấu hóa làm mất tính thiêng, hay việc “ra đồng” vội vàng khi chưa hiểu lề lối. Ông cho rằng nhiều sáng kiến bảo tồn hiện vẫn do cộng đồng tự vận động.

Kiến nghị và thực hành

Các ý kiến đề nghị cơ quan quản lý quan tâm, động viên cộng đồng kịp thời hơn; cộng đồng cần thực hành đúng truyền thống, tiết kiệm, đồng thời phối hợp với giới nghiên cứu để tư liệu hóa di sản. Kết thúc tọa đàm, 8 nghệ nhân, thanh đồng đã hành lễ tại đền Thanh Sơn Linh Từ.

Nguồn tham khảo: Báo Văn Hóa (02/11/2026); Thể thao & Văn hóa/TTXVN (02/11/2026); Vietnam.vn. Bài viết được unescoviet.org tóm lược và biên tập lại.