Trong năm 2026, UNESCO triển khai nhiều dự án bảo tồn và số hóa các bộ sưu tập băng ghi âm, phim và âm bản kính có nguy cơ hư hỏng tại châu Phi và châu Á, trong đó có Việt Nam. Các hoạt động này được nhắc lại nhân Ngày Di sản nghe nhìn thế giới (27/10), như lời nhắc về giá trị của những tư liệu tưởng chừng chỉ là “cổ vật” trong các kho lưu trữ.
Từ Somalia đến Zambia
Tại Đài Phát thanh Mogadishu (Somalia), kho lưu trữ có khoảng 45.000 cuộn băng ghi âm tích lũy từ năm 1951. Đánh giá cho thấy hơn 85% vẫn còn sử dụng được, khoảng 10% đã xuống cấp đáng kể và hơn 5% bị hư hỏng nặng hoặc không còn. Với sự hỗ trợ của Nhật Bản, các hạng mục nâng cấp kho lưu trữ tại đây đã khánh thành vào tháng 6/2026. Zambia, với kho tư liệu của đài truyền hình quốc gia ZNBC, cũng nằm trong số các địa điểm được hỗ trợ.
Dự án âm bản kính tại châu Á
- Một dự án khu vực hướng tới khoảng 37.000 âm bản kính tại Campuchia, Indonesia, Mông Cổ và Việt Nam.
- Khóa tập huấn diễn ra tại Yogyakarta (Indonesia) từ 26/1 đến 1/2/2026, lấy bộ sưu tập 626 âm bản kính của Bảo tàng Sonobudoyo làm trường hợp thực hành.
- Khảo sát của UNESCO giai đoạn 2019–2020 đã đánh giá 28 cơ sở lưu trữ, thư viện và bảo tàng.
Câu chuyện của Việt Nam
Tại Việt Nam, các đơn vị như Viện Thông tin Khoa học xã hội, Viện Phim Việt Nam và Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương tham gia vào các hoạt động bảo tồn. Viện Phim Việt Nam đang lưu giữ gần 80.000 cuộn phim nhựa, trong khi năng lực số hóa chỉ khoảng 600–700 cuộn mỗi năm – một khoảng cách rất lớn. Chương trình chiếu phim “Việt Nam chưa kể hết” khởi động từ tháng 5/2026 là một cách đưa tư liệu cũ đến gần công chúng. Năm 2025, bộ sưu tập của nhạc sĩ Hoàng Vân (1930–2018) cũng đã được UNESCO ghi danh vào Danh mục Ký ức thế giới.
Các chuyên gia lưu ý số hóa chỉ là một phần của bài toán: bản gốc vẫn cần được bảo quản, dữ liệu số cần được lưu trữ và lập danh mục có hệ thống, và quan trọng hơn cả là tư liệu phải được đưa tới công chúng.
Nguồn tham khảo: Thời báo Văn học Nghệ thuật (8/11/2026). Bài viết được unescoviet.org tóm lược và biên tập lại.
Nhận xét
Đăng nhận xét