Việt Nam có thêm hai di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương: Văn bia Phố Hiến và Ma nhai núi Non Nước

Chiều 5/11/2026, Việt Nam đón nhận thêm hai di sản tư liệu cấp khu vực: hồ sơ "Văn bia Phố Hiến" (Hưng Yên) và "Ma nhai trên núi Non Nước" (Ninh Bình) đã được Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO (MOWCAP) thông qua tại Kỳ họp lần thứ 11 tổ chức ở Jakarta, Indonesia. Cả hai hồ sơ được đưa vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Văn bia Phố Hiến: chứng tích một thương cảng quốc tế

Bộ tư liệu gồm 41 tấm bia khắc chữ Hán và chữ Nôm, niên đại từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX, hiện được lưu giữ tại các di tích thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến. Nhờ cộng đồng địa phương gìn giữ qua nhiều đời, các tấm bia trở thành nguồn sử liệu xác thực về thời kỳ Phố Hiến hưng thịnh.

Hình thành từ thế kỷ XVI và đạt đỉnh cao vào thế kỷ XVII, Phố Hiến từng là trung tâm văn hóa, thương mại lớn của Việt Nam và là đầu mối giao thương của Đông Nam Á, Đông Á. Thương nhân người Hoa, người Nhật, rồi người Hà Lan, Bồ Đào Nha, Anh đã góp phần tạo nên diện mạo một đô thị cảng mang tính quốc tế. Nội dung văn bia phản ánh:

• Quá trình hình thành, phát triển đô thị và hoạt động buôn bán;
• Sự giao lưu, tiếp biến văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng giữa cư dân Việt và cộng đồng người nước ngoài;
• Truyền thống hiếu học, tiêu biểu qua 9 tấm bia tại Văn Miếu Xích Đằng, cùng dấu ấn đóng góp của phụ nữ trong đời sống tín ngưỡng.

Ma nhai núi Non Nước: văn chương khắc trên vách đá

Thuộc Di tích quốc gia đặc biệt núi Non Nước, di sản gồm 43 bản văn khắc trực tiếp lên vách đá, sử dụng chữ Hán, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ, có niên đại từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XX. Đây là ngự bút, bia ký, thơ văn, đề từ do các vị vua, quan lại, danh nhân và thi nhân để lại.

Các văn khắc ghi lại nhiều thông tin về lịch sử dựng nước, giữ nước; cho thấy sự hòa quyện giữa Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo với tín ngưỡng bản địa; đồng thời giúp làm sáng tỏ lịch sử văn học trung đại Việt Nam trong dòng chảy văn học chữ Hán Đông Á. Một số bản khắc còn phản ánh vai trò của nữ giới trong các hoạt động xã hội, tôn giáo.

Việt Nam có 13 di sản tư liệu được UNESCO công nhận

Theo MOWCAP, hai hồ sơ đáp ứng các tiêu chí về tính xác thực, toàn vẹn, độc bản, tầm quan trọng và ý nghĩa khu vực, kèm kế hoạch bảo quản, quản lý và phát huy khả năng tiếp cận cụ thể, khả thi. Với kết quả này, Việt Nam hiện có 13 di sản tư liệu được UNESCO ghi danh, gồm 4 di sản thuộc Danh mục thế giới và 9 di sản thuộc Danh mục khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Thành công này cũng góp phần thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển di sản văn hóa Việt Nam.

Nguồn tham khảo: VietnamPlus (5/11/2026); Báo Lao Động (5/11/2026); VOV (5/11/2026); Tuổi Trẻ (5/11/2026); Dân trí (5/11/2026); Dân Việt (5/11/2026); VTV.vn (5/11/2026). Bài viết được unescoviet.org tóm lược và biên tập lại.